Αφετηρία / Slide show / «Ήρωες» της επικοινωνίας, την εποχή των μνημονίων

«Ήρωες» της επικοινωνίας, την εποχή των μνημονίων

samaras-tsipras21_0-805x450

Βασικό όπλο της σύγχρονης επικοινωνίας είναι το «story», η προώθηση δηλαδή μιας πειστικής ιστορίας, το «σενάριο της πειθούς», που ενσαρκώνεται από έναν «καλό ήρωα».

Το πετυχημένο «story» είναι αυτό που έχει αναφορά σε πολιτισμικά στερεότυπα, που αντανακλά λαϊκές αξίες και «αρχέτυπα» που τις ενσαρκώνουν «κείμενα», προσφιλή στις μάζες, από τα οποία εκρέει μεγάλο συναισθηματικό φορτίο. Αναγκαιότητα της επιτυχίας είναι πως το προφίλ του πρωταγωνιστή που υιοθετεί το σενάριο θα πρέπει να συμβαδίζει και να αντιστοιχεί στο «περιεχόμενο» του πρώτου, δηλαδή το νόημα που αντιπροσωπεύει ο ήρωας να ταυτίζεται με το πρότυπο του μύθου.

Του Κωνσταντίνου Αγγέλου *

Στην πολιτική επικοινωνία δεν αντιμάχονται με επιχειρήματα τα διάφορα κοινωνικά συμφέροντα, μπορούμε να δούμε πως στο βάθος αυτό που απευθύνεται στις λαϊκές συνειδήσεις, ενσαρκώνεται σε αντίπαλα σενάρια. Αυτά τα «σενάρια» αποτελούν συνήθως «μυθικούς» τρόπους ανάγνωσης του πραγματικού, κατά κυριολεξία μύθους, δηλαδή απλοϊκές ιστορίες ανάγνωσης και ερμηνείας του κόσμου και των γεγονότων. Ωστόσο αυτή η απλοϊκότητα των μύθων, η τόσο προφανής, παραμένει για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ακόμα και για αιώνες, παντοδύναμη κινητήρια δύναμη του κοινωνικού φαντασιακού, παρ’ όλες τις επιμέρους ή και συνεχείς αποτυχίες των ηρώων που τις ενσαρκώνουν. Δηλαδή ο μύθος δεν φθείρεται παρά μόνο «εκσυγχρονίζεται» από τις νέες εμφανίσεις του, ταυτόχρονα με τους ήρωες που τον ενσαρκώνουν.

 

Στην περίπτωση της Ελλάδας τα επικοινωνιακά stories διαδέχονταν το ένα το άλλο όλη την εποχή από την πρώτη άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, ενσαρκωμένα στο δίπολο «δεξιά» (με φορέα την ΝΔ) και αντιδεξιά (με φορέα το ΠΑΣΟΚ), μια αντιστοιχία διπόλου «καλό – κακό», και το αντίστροφο. Το δεξιό επικοινωνιακό σενάριο ενσάρκωνε ως ήρωα τον «Φωτισμένο ηγέτη – ποιμένας – εγγυητής της τάξης» ενώ το αντιδεξιό τον «Λαϊκός εκφραστής – ήρωας – διασαλευτής της τάξης» με σαφείς επιρροές στα δύο αυτά σενάρια σε ατομικές ψυχολογικές καταστάσεις, στην ατομική και κοινωνική χαρακτηρολογία.

 

Στα χρόνια των μνημονίων όταν ο Σαμαράς έχασε μεγάλο κομμάτι από την διείσδυση και αποδοχή του «ρόλου» του στην κοινωνία, αυτό σήμαινε πως το «συντηρητικό» προφίλ του «φωτισμένου ηγέτη», όπως ο ίδιος το ενσάρκωνε, είχε δεχτεί ένα ακόμα ισχυρό πλήγμα στο πρόσωπο του καθώς αποκάλυπτε την αναντιστοιχία του με την πραγματικότητα. Προηγουμένως το προφίλ του «σοσιαλιστή – λαϊκού εκφραστή- ήρωα» που ενσάρκωνε ο Γιώργος Παπανδρέου είχε κι αυτό κατακρημνιστεί από την άγρια αντιλαϊκή πολιτική που εφάρμοσε.

 

Οι «εφεδρείες» είχαν εκπέσει, τα «κείμενα» και οι πολιτικοί ήρωες που τα ενσάρκωναν είχαν δεχτεί μεγάλα πλήγματα όταν οι ειδικοί της σκιώδους εξουσίας αποφάσισαν να προωθήσουν, έναν άλλο μύθο, τον μύθο του «αριστερού – επαναστάτη ήρωα», ως παραλλαγή του αντιδεξιού σεναρίου, όμως σε μια ελληνικότερη και λαϊκότερη εκδοχή ώστε να έχει αποδοχή στα μεσοαστικά και μικροαστικά κοινωνικά στρώματα: Ο Τσίπρας συνειδητά υιοθέτησε το σενάριο του «παιδιού του λαού», που διώκεται και ταπεινώνεται καθώς παλεύει για τα ιδανικά του.

 

Το σενάριο του Τσίπρα είναι αυτό το σενάριο το σενάριο του Κούρκουλου, του τίμιου παλικαριού, του παιδιού του λαού που τα βάζει με τα μεγάλα συμφέροντα και γι αυτό τον διώκουν οι αδίστακτοι και οι ισχυροί. Και όπως ο Κούρκουλος εγκαταλειμμένος «ζητά» μέσα από τα παθήματα του τον οίκτο των θεατών, έτσι και ο Τσίπρας μας εκλιπαρεί να τον λυπηθούμε ως πολίτες και ως ψηφοφόροι. Όλες οι πράξεις του, πριν την πλήρη παράδοση της χώρας – ακόμα και ο έρπις στα χείλια- είχαν στόχο την πειστικότητα και την μακρότερη χρονική «αντοχή» αυτού του ρόλου. Κάθε του επικοινωνιακή πράξη υιοθέτησε το δόγμα της κατανόησης και αποδοχής των βασάνων στα αβάστακτα και άδικα μέτρα που ήταν προαποφασισμένα. Η αναγκαιότητα του «αγώνα» και της «σύγκρουσης» ερχόταν από το αρχικό σενάριο που θα έπρεπε να το διαδέχονταν η «αγωνία» της πλοκής και ύστερα η «αποδοχή» και η «παράδοση». Το story του Σύριζα, ως κόμμα εξουσίας, είναι ένα νέο story επεξεργασμένο στα πιο ειδικά επιτελεία: είναι ο μύθος του πάσχοντα όπως έρχεται ακόμα και από την θρησκευτική ή λαϊκή παράδοση. Τα δεινά μας τα επιβάλουν οι κακοί και οι δυνάστες του διεθνούς καπιταλιστικού κατεστημένου που δεν μπορούμε να αντιπαλέψουμε. Ο μύθος βοηθάει την ιστορία να παραιτηθεί από τις ευθύνες της, και μας καλεί να κάνουμε ως πολίτες το ίδιο, συναισθανόμενοι ότι τα παθήματα μας είναι και παθήματα του «Ηγέτη» και πως μέσα σ’ αυτό το δεινό κλίμα το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να μείνουμε συναισθηματικά ενωμένοι στον θρήνο.

 

Ο Τσίπρας δεν αρνείται την αδικία όπως ο Σαμαράς· ως αριστερός και παιδί του λαού είναι μαζί μας. Αυτό που μας αφοπλίζει είναι πως το κείμενο εξομαλύνει τις αντιφάσεις στην βάση του. Αν και εξουσία ο ίδιος δεν αρνείται την αδικία που αυτή μας ασκεί χωρίς την θέληση του. Μας διαλαλεί μονάχα το αναγκαστικό της πρόσωπο. Ως αριστερά ο Σύριζα συμπάσχει τόσο πολύ που φτάνει να μας καλεί στο όνομα των λαϊκών βασάνων ακόμα και σε απεργίες ή διαμαρτυρίες που χαρακτηρίζονται όμως άδηλα, από τα πριν, ως ανώφελες και ηττημένες! Η επικοινωνιακή του «τακτική» ταυτόχρονα μας παροτρύνει, ενώ την ίδια στιγμή διαλαλεί το άσκοπο της διαμαρτυρίας. Προδίδεται όμως, από τον φόβο του απέναντι σε αυτές, όταν προτάσσει τα ματ να καταστείλουν άγρια την λαϊκή αντίδραση.

 

Τελικά το «σενάριο» αυτό είναι το πιο επαίσχυντο. Όχι μονάχα γιατί η υποκρισία είναι μεγαλύτερη, όχι μονάχα γιατί ξεπουλά όλα τα ιδανικά της αυταπάρνησης και του αγώνα κατά της αδικίας, ιδανικά ταυτισμένα με την παραδοσιακή αριστερά, με τον πιο θρασύ τρόπο. Είναι περισσότερο επαίσχυντο γιατί διαλαλεί την παραίτηση σαν το μόνο ελπιδοφόρο δρόμο, καταρρακώνοντας και ασελγώντας στην αξιοπρέπεια της ίδιας της ανθρώπινης ύπαρξης καλώντας μας να εκτονώσουμε με θρήνους την απώλεια της. Αξιώνει έτσι τον θρήνο, ως το μοναδικό στοιχείο το οποίο μας καθιστά ακόμα και μέσα στην απανθρωποίηση, ανθρώπους.

Του Κωνσταντίνου Αγγέλου *

Εικαστικός – πρόεδρος του διεθνούς φεστιβάλ ΣΦΙΓΓΑ 2015

About Trevor

Δείτε επίσης

Μοσκοβισί: Αυτοί είναι οι τρεις πυλώνες για να περάσει η Ελλάδα στη μεταμνημονιακή εποχή

Την οδό που θα πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα προκειμένου να περάσει στη μεταμνημονιακή εποχή ...

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *